Wat zijn pigmentvlekken?

Het korte antwoord

Wat is een pigmentvlek?

De kleur van je huid ontstaat door melanine, een pigment dat wordt gemaakt door gespecialiseerde pigmentcellen: de melanocyten. Hoeveel melanine die cellen aanmaken en hoe dat pigment over de huid wordt verdeeld, verschilt per persoon en bepaalt je huidskleur.

Een pigmentvlek is een plek waar dat pigmentproces plaatselijk anders verloopt dan in de huid eromheen. Dat kan doordat de pigmentcellen er meer melanine produceren, doordat het pigment er anders wordt verdeeld of opgeslagen, en bij sommige huidaandoeningen doordat het aantal pigmentcellen plaatselijk verandert. Een pigmentvlek is dus niet simpelweg een ophoping van pigmentcellen: het is een plaatselijke verandering in de aanmaak of verdeling van pigment.

In het dagelijks taalgebruik is 'pigmentvlek' vooral de verzamelnaam voor donkere verkleuringen; de medische term daarvoor is hyperpigmentatie. Verderop lees je hoe lichte en witte plekken zich daartoe verhouden.

Wat doet melanine in de huid?

Melanocyten zitten in de onderste laag van de opperhuid. Ze maken melanine aan en geven dat door aan de omliggende huidcellen, waar het pigment als kleine korreltjes wordt opgeslagen. Zo draagt melanine bij aan de kleur van je huid, je haar en je ogen.

Melanine heeft daarnaast een beschermende functie: het absorbeert een deel van de UV-straling. Komt je huid in de zon, dan maken de melanocyten extra pigment aan en wordt de huid tijdelijk donkerder. Pigmentvorming is dus een normale reactie van de huid; een pigmentvlek ontstaat pas wanneer dat proces plaatselijk uit balans raakt.

Welke soorten pigmentvlekken bestaan er?

Deze vormen zie je in de praktijk het meest. Het overzicht is bedoeld om te herkennen en gericht verder te lezen, niet om zelf een diagnose te stellen.

Wat is het verschil tussen hyperpigmentatie en hypopigmentatie?

Niet elk kleurverschil in de huid is hetzelfde verschijnsel. Er zijn drie richtingen, en ze hebben elk hun eigen oorzaken en aanpak.

In het dagelijks taalgebruik heten al deze kleurverschillen soms 'pigmentvlekken', maar medisch zijn het verschillende verschijnselen. Wat helpt bij een donkere vlek, werkt niet bij een witte plek, en andersom.

Zijn witte vlekken ook pigmentvlekken?

Meestal niet in de betekenis die er in de volksmond aan wordt gegeven. Witte of lichte plekken zijn geen hyperpigmentatie maar het omgekeerde: er is plaatselijk minder of geen pigment. Ze ontstaan door andere processen en vragen om een eigen beoordeling.

Bekende voorbeelden zijn vitiligo, een auto-immuunaandoening waarbij pigmentcellen verloren gaan; hypopigmentatie die na een ontsteking of wondje achterblijft; pityriasis alba, een milde vorm van eczeem die vooral bij kinderen lichte, wat schilferende plekjes geeft; pityriasis versicolor, waarbij een gist (Malassezia) de pigmentvorming plaatselijk verstoort; littekenweefsel waarin de pigmentlaag beschadigd is; en idiopathische guttata hypomelanose, kleine witte stipjes op huid die veel zon heeft gehad. Welke van deze het is, en of er iets aan te doen valt, is per aandoening verschillend.

Hoe zien pigmentvlekken eruit?

Pigmentvlekken verschillen in kleur, grootte, vorm, begrenzing, plek en patroon. De kleur loopt van lichtbruin en grijsbruin tot donkerbruin of bijna zwart; de grootte van speldenknop tot een zone van enkele centimeters; de vorm van scherp begrensde losse vlekken tot vlekkerige, symmetrische zones zoals bij melasma.

De meeste pigmentvlekken zijn vlak en voelen niet anders aan dan de huid eromheen. Een verdikte, ruwe of verheven donkere plek is niet automatisch een gewone pigmentvlek, en niet elke bruine of donkere huidafwijking is hyperpigmentatie. Juist daarom is herkennen de eerste stap, en beoordelen bij twijfel de tweede.

Waar komen pigmentvlekken vaak voor?

Pigmentvlekken verschijnen het vaakst op huid die veel zon krijgt: het gezicht (voorhoofd, wangen en bovenlip), de handruggen, het decolleté, de schouders en de armen. Melasma houdt zich meestal aan het gezicht, terwijl zonnevlekken vooral op handen, decolleté en gezicht samen voorkomen.

Voor de twee meest gestelde vragen bestaan aparte artikelen: over pigmentvlekken in het gezicht en over pigmentvlekken op de handen.

Hoe ontstaan pigmentvlekken?

In het kort: UV-straling is de belangrijkste externe factor, hormonale veranderingen kunnen melasma uitlokken, na een ontsteking of beschadiging van de huid kan pigment achterblijven, en aanleg, huidtype en veroudering bepalen hoe gevoelig je huid is voor pigmentvorming. Vaak werken die factoren samen: hormonale aanleg wordt bijvoorbeeld pas goed zichtbaar door zonlicht.

Het volledige verhaal, per oorzaak en met de bijbehorende vormen, staat in het artikel over waardoor pigmentvlekken ontstaan.

Wanneer is een pigmentvlek niet zomaar een pigmentvlek?

Niet elke bruine of donkere plek is cosmetische hyperpigmentatie. Sommige huidafwijkingen lijken op een pigmentvlek maar horen eerst medisch beoordeeld te worden, voordat er over behandelen wordt nagedacht.

Laat een plek in elk geval eerst door je huisarts bekijken bij een duidelijke verandering in grootte, kleur of vorm, bij een plek die opvallend afwijkt van je andere vlekken, en bij bloeden, korstvorming of een wondje dat niet dichtgaat. Een beoordeling op afstand of op basis van een foto is niet betrouwbaar; bij twijfel verwijzen ook onze huidtherapeuten je eerst naar de huisarts of dermatoloog.

Bronnen

Huidarts.com (Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie): informatie over pityriasis alba, vitiligo en café-au-laitvlekken.

DermNet: overzichten van hyperpigmentatie en hypopigmentatie.

Thuisarts.nl (NHG): informatie over bruine en witte vlekken op de huid.

Meer lezen

Over deze informatie

Het team van JMH de Huidkliniek

Deze informatie is opgesteld en inhoudelijk gecontroleerd door het team van hbo-opgeleide huidtherapeuten van JMH de Huidkliniek. Onze huidtherapeuten werken dagelijks met verschillende vormen van pigmentatie en beoordelen huidverkleuringen op basis van huidtype, kenmerken en voorgeschiedenis.

KP-geregistreerde huidtherapeuten · paramedisch werkend onder Wet BIG art. 34

Deze uitleg is educatief en geen medisch advies. Huidverkleuringen verschillen per persoon; wat er op jouw huid zichtbaar is, wordt tijdens een consult beoordeeld. Bij een plek die verandert, bloedt of niet dichtgaat: raadpleeg eerst je huisarts of dermatoloog.